बकरी ईद (ईद-उल-अजहा)

बकरी ईद (ईद-उल-अजहा) हा इस्लाम धर्मातील दुसरा प्रमुख सण असून, पैगंबर इब्राहिम यांनी अल्लाहच्या आज्ञेखातर आपल्या पुत्राचे बलिदान देण्याच्या तयारीचे स्मरण करतो. भारतात २०२६ मध्ये ही तारीख चंद्रदर्शनावर अवलंबून असून प्राधान्याने बुधवार, २७ मे २०२६ अपेक्षित आहे — काही ठिकाणी एक दिवस पुढे-मागे शक्यता आहे.

हा सण इस्लामिक हिजरी दिनदर्शिकेतील शेवटच्या महिन्याच्या — धुल हिज्जाच्या — दहाव्या दिवशी साजरा होतो, आणि रमजान ईदनंतर सुमारे ७० दिवसांनी येतो. कुर्बानी (पशु-बलिदान), मांसाचे तीन भागांत वाटप आणि सामूहिक ईद-नमाज ही या दिवसाची ठळक वैशिष्ट्ये आहेत.

महत्त्व

इस्लामिक परंपरेनुसार, पैगंबर इब्राहिम यांना अल्लाहने आपला पुत्र इस्माईल याचे बलिदान देण्याची आज्ञा दिली; इब्राहिम यांनी ही आज्ञा शिरोधार्य मानून तयारी केली, तेव्हा अल्लाहने त्यांच्या आज्ञापालनाची कसोटी पूर्ण झाल्याचे जाहीर करत एक मेंढा पाठवला, ज्याचे बलिदान इस्माईलऐवजी झाले. ही घटना आज्ञापालन, त्याग व श्रद्धेचे प्रतीक मानली जाते.

या स्मरणार्थ मुस्लिम बांधव आर्थिक कुवतीनुसार पशु (मेंढी/बकरी/गाय/उंट) कुर्बान करतात — "कुर्बानी" हा शब्द अरबी "कुर्ब" (निकटता) या मुळापासून आला असून, हा त्याग अल्लाहच्या अधिक जवळ नेणारा मानला जातो.

कोणी साजरी करतात

जगभरातील मुस्लिम समुदाय हा सण साजरा करतो; भारतातही मोठ्या प्रमाणावर साजरा होतो आणि भारत सरकारकडून याला राजपत्रित सुट्टी दिली जाते.

कसे साजरे करतात

• ईद-नमाज: सकाळी मशिदीत किंवा ईदगाहमध्ये सामूहिक नमाज अदा केली जाते; सर्वोत्तम/नवे कपडे परिधान करण्याची प्रथा आहे.
• कुर्बानी: नमाजनंतर पशु-बलिदान केले जाते.
• मांस-वाटप: कुर्बानीचे मांस पारंपरिकरीत्या तीन समान भागांत वाटले जाते — एक कुटुंबासाठी, एक नातेवाईक-मित्रांसाठी, आणि एक गरजूंसाठी — जेणेकरून सर्वांना ईदला मांसाहार मिळावा.
• भेटीगाठी व शुभेच्छा: नातेवाईक-मित्रांच्या भेटी, एकमेकांना "ईद मुबारक" शुभेच्छा.

ही सर्वसाधारण प्रथा आहे — तपशील कुटुंब, प्रदेश व आर्थिक कुवतीनुसार बदलू शकतात.

तारीख (या वर्षी)

ही तारीख या साइटच्या मराठी पंचांग डेटावरून ठरवता येत नाही — इस्लामिक हिजरी दिनदर्शिका मराठी महिन्यांशी असंबंधित आहे. नेमकी तारीख धुल हिज्जा महिन्याच्या सुरुवातीच्या चंद्रदर्शनावर अवलंबून असते.

गणिती गणना व भारत सरकारची अधिकृत यादी दोन्ही २७ मे २०२६ वर एकमत आहेत, त्यामुळे हीच प्राथमिक तारीख मानावी. एका दुय्यम स्रोताने काही भागांत २८ मे पर्यंत शक्यता सुचवली आहे — ही एक अल्पमतातील नोंद आहे, तरीही पूर्णपणे नाकारता येत नाही. नेमकी तारीख चंद्रदर्शनानंतरच अंतिम ठरते.

भारत सरकारकडून केंद्रीय कार्यालयांसाठी ही राजपत्रित सुट्टी असली, तरी प्रादेशिक चंद्रदर्शन-फरकामुळे काही भागांत प्रत्यक्ष तारीख एक दिवस पुढे-मागे होऊ शकते.

लक्षात ठेवा

• तारीख दरवर्षी बदलते — दरवर्षी नव्याने पडताळून पाहावी.
• कुर्बानीचे वर्णन इथे तटस्थ व वस्तुस्थितीदर्शक ठेवले आहे; ही इतर धर्मीय परंपरा आहे, तिच्याच चौकटीत आदरपूर्वक समजून घेणे उपयुक्त ठरते.
• सिबलिंग सण रमजान ईद व ईद-ए-मिलाद याविषयीही याच साइटवर माहिती उपलब्ध आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

बकरी ईद २०२६ मध्ये कधी आहे?

चंद्रदर्शनावर अवलंबून, भारतात प्राधान्याने बुधवार २७ मे २०२६ — काही स्रोतांनुसार २८ मे पर्यंतही शक्यता; अंतिम पुष्टी मे महिन्यातील चंद्रदर्शनानंतर.

बकरी ईदला कुर्बानी का देतात?

पैगंबर इब्राहिम यांच्या अल्लाहसाठी आपल्या पुत्राचे बलिदान देण्याच्या तयारीच्या स्मरणार्थ; अल्लाहने त्यांच्या आज्ञापालनाची परीक्षा पूर्ण मानून मेंढा पाठवला.

रमजान ईद आणि बकरी ईद यात फरक काय?

रमजान ईद रमजान महिन्यातील उपवासाची सांगता दर्शवते; बकरी ईद पैगंबर इब्राहिमच्या त्यागाचे स्मरण करत कुर्बानी देऊन साजरी होते — दोन्ही स्वतंत्र सण असून बकरी ईद रमजान ईदनंतर सुमारे ७० दिवसांनी येते.

कुर्बानीच्या मांसाचे वाटप कसे करतात?

पारंपरिकरीत्या तीन समान भागांत — स्वतःचे कुटुंब, नातेवाईक-मित्र, आणि गरजू — जेणेकरून सर्वांना मांस मिळावे.

बकरी ईदला सुट्टी असते का भारतात?

होय, केंद्र सरकारकडून राजपत्रित सुट्टी आहे; नेमकी तारीख चंद्रदर्शनानंतर अधिकृतरीत्या जाहीर होते.

• प्रजासत्ताक दिन
• स्वातंत्र्य दिन
• महात्मा गांधी जयंती
• डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती
• छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती