ज्ञानदेवाची आरती — आरती ज्ञानराजा
आरती ज्ञानराजा ही वारकरी संप्रदायाचे आद्य प्रवर्तक संत ज्ञानेश्वर महाराज (माऊली) यांची आरती आहे — रचयिता रामजनार्दनी, आळंदीतील नित्य पूजेत व वारकरी संप्रदायात म्हटली जाते.
मंत्र / आरती
रचयिता: रामजनार्दनी — या आरतीचे रचयिता म्हणून परंपरेने सांगितले जाणारे नाव; त्यांच्या चरित्राबद्दल निश्चित तपशील उपलब्ध नाहीत.
केव्हा म्हणावी: आळंदीतील नित्य महापूजा-आरती, ज्ञानेश्वर माऊलींच्या पालखीच्या आषाढी/कार्तिकी वारी प्रस्थान-काळात, संजीवन समाधी सोहळ्यात (कार्तिक वद्य त्रयोदशी), आणि वारकरी कीर्तन-भजनांच्या समारोपी.
अर्थ (थोडक्यात): हे ज्ञानराजा (संत ज्ञानेश्वर), तुझे तेज महाकैवल्य-स्वरूप (परम मोक्ष) आहे; साधुसंत तुझी सेवा करतात, माझे मन तुझ्याकडे ओढले गेले आहे. जगात खरे ज्ञान लोपले होते, खरे हित कोणालाच कळत नव्हते — तू पांडुरंगाचा अवतार म्हणून प्रकट झालास व "ज्ञानी" या नावाने ओळखला जाऊ लागलास. नारद-तुंबर सामगायन करतात, गोपिका सुवर्णताट घेऊन उभ्या असतात. गुहेतून प्रकट होत तू सांगतोस की संपूर्ण विश्व ब्रह्मरूपच आहे; रामजनार्दनी (रचयिता) तुझ्या चरणी मस्तक ठेवतो.
शब्द व चाल घराघरांत/संप्रदायानुसार किंचित बदलू शकते — हा पाठ पारंपरिक आरती संग्रह पुस्तिकेनुसार आहे.