अवतार मेहेरबाबा जयंती
अवतार मेहेरबाबा (मूळ नाव मेरवान शेरियार इराणी) यांचा जन्म २५ फेब्रुवारी १८९४ रोजी पुणे येथे एका पारशी कुटुंबात झाला. १० जुलै १९२५ पासून त्यांनी मौन धारण केले, जे मृत्यूपर्यंत — जवळजवळ ४४ वर्षे — कायम राहिले. त्यांचे अनुयायी त्यांना "अवतार" मानतात — हा भक्तांचा श्रद्धाजनक दावा आहे, वस्तुनिष्ठ ऐतिहासिक तथ्य म्हणून इथे मांडलेला नाही.
या वर्षीच्या तारखा (२०२६)
मेहेराबाद (अहमदनगरजवळ) हे त्यांचे मुख्य कार्यक्षेत्र व समाधीस्थान आहे.
चौघांपैकी मेहेरबाबांचे महाराष्ट्राशी नाते सर्वाधिक ठोस आहे — जन्म पुणे येथे, आणि जवळजवळ संपूर्ण जीवनकार्य महाराष्ट्रातच घडले.
महत्त्व
अवतार मेहेरबाबा यांचे महत्त्व त्यांच्या दीर्घकालीन मौनासाठी आणि जगभरातील बहुधार्मिक अनुयायीवर्गासाठी विशेष आहे — हिंदू, मुस्लिम, ख्रिश्चन, पारशी अशा विविध परंपरांतील अनुयायी त्यांना दीर्घकाळ-प्रतीक्षित अवतार मानतात, असे ट्रस्टचे स्वतःचे संयत विधान आहे. "Don't worry, be happy" ही त्यांची शिकवण बॉबी मॅकफेरिनच्या १९८८ च्या ग्रॅमी-विजेत्या गाण्यामुळे जागतिक स्तरावर पोहोचली असे नोंदवले जाते. मेहेराबाद येथे त्यांनी गरिबांसाठी अन्न-वस्त्र वाटप, धर्मादाय रुग्णालय व मोफत निवासी शाळा सुरू केल्या.
जीवनचरित्र
जन्म: २५ फेब्रुवारी १८९४, पुणे — मेरवान शेरियार इराणी; वडील शेरियार हे इराणमधून आलेले पारशी. वयाच्या १९ ते २७ दरम्यान पाच व्यक्तींशी — हजरत बाबाजान, उपासनी महाराज, शिर्डीचे साईबाबा, ताजुद्दीन बाबा, नारायण महाराज — आध्यात्मिक भेटी झाल्या, ज्यांना अनुयायांनी नंतर "पाच पूर्ण गुरू" असे संबोधले. १९२० च्या दशकाच्या सुरुवातीस शिष्यांनी त्यांना "मेहेरबाबा" हे नाव दिले. १० जुलै १९२५ पासून त्यांनी मौन सुरू केले — हे कोणतेही तपस्या-साधन म्हणून नव्हे, तर "स्वतःसाठी आणखी काही मिळवायचे उरलेले नाही" असे त्यांनी स्पष्ट केल्याचे नोंदवले जाते. १९२३ मध्ये अहमदनगरजवळ मेहेराबाद वसाहतीची स्थापना झाली. निधन: ३१ जानेवारी १९६९, मेहेराबाद येथे; तेथील समाधी आजही तीर्थक्षेत्र आहे.
कोणी करावे
जगभरातील मेहेरबाबा अनुयायी — अनेक धार्मिक परंपरांतील, हिंदू, पारशी, मुस्लिम, ख्रिश्चन इत्यादी — तसेच मेहेराबाद व इतरत्रच्या मेहेरबाबा केंद्रांशी संबंधित व्यक्ती हा जन्मदिन स्मरण-कार्यक्रमांद्वारे पाळतात.
कसे साजरे करतात
मेहेराबाद व जगभरातील मेहेरबाबा केंद्रांवर या दिवशी स्मरण-सभा, त्यांच्या शिकवणींचे वाचन व मौन-चिंतन कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विशिष्ट पूजाविधी किंवा व्रत अस्तित्वात नाही — ही एक आधुनिक अनुयायी-स्मृतिदिन परंपरा आहे.
महाराष्ट्राशी नाते
मेहेरबाबांचा महाराष्ट्राशी संबंध या चौघांपैकी सर्वाधिक ठोस व प्राथमिक आहे. जन्म पुणे येथे झाला. वयाच्या १९व्या वर्षी पुण्यातच हजरत बाबाजान यांच्याशी भेट झाली, जी त्यांच्या आध्यात्मिक परिवर्तनाची सुरुवात मानली जाते. शिर्डीचे साईबाबा व उपासनी महाराज (साकोरी) — दोघेही महाराष्ट्रातील प्रस्थापित संत — त्यांच्या "पाच पूर्ण गुरूं"पैकी होते. मेहेराबाद (अहमदनगरजवळ) हे त्यांचे मुख्य कार्यक्षेत्र, वसाहत व अंतिम समाधीस्थान — आजही महाराष्ट्रातील एक आंतरराष्ट्रीय तीर्थक्षेत्र आहे.
लक्षात ठेवा
- "अवतार" हा शब्द वापरताना तो अनुयायांची श्रद्धा आहे हे लक्षात ठेवावे — निर्विवाद वस्तुस्थिती म्हणून नाही.
- मौन-प्रारंभ (१० जुलै १९२५) व जन्मदिन (२५ फेब्रुवारी) या दोन वेगळ्या तारखा आहेत.
- मेहेराबाद (अहमदनगर) येथे भेट देण्यापूर्वी केंद्राची वेळापत्रक व नियम आधी पाहून घ्यावेत.
- ही तारीख स्थिर-ग्रेगोरियन आहे — दरवर्षी २५ फेब्रुवारीलाच येते. मेहेरबाबांचा पुण्यदिन (३१ जानेवारी) ही वेगळी, स्वतंत्र नोंद आहे — तो या पानाचा विषय नाही.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- मेहेरबाबा कोण होते?
- पुणे येथे १८९४ मध्ये जन्मलेले एक आध्यात्मिक गुरू, ज्यांनी ४४ वर्षे मौन पाळले आणि ज्यांना त्यांचे अनुयायी "अवतार" मानतात.
- मेहेरबाबा यांनी मौन का पाळले?
- १० जुलै १९२५ पासून त्यांनी मौन सुरू केले; हे तपस्या नव्हे तर "स्वतःसाठी आणखी काही मिळवायचे उरलेले नाही" असे त्यांनी स्पष्ट केल्याचे नोंदवले जाते.
- मेहेरबाबांना अवतार का मानले जाते?
- त्यांच्या जगभरातील अनुयायांनी — विविध धार्मिक परंपरांतील — त्यांना दीर्घकाळ-प्रतीक्षित अवतार मानले; हा अनुयायांचा श्रद्धाजनक दावा आहे, वस्तुनिष्ठ तथ्य नाही.
- मेहेराबाद कुठे आहे?
- अहमदनगर (महाराष्ट्र) जवळ; ही मेहेरबाबांची वसाहत व समाधीस्थान आहे.
- Don't worry be happy हे वाक्य मेहेरबाबांचे आहे का?
- हो, ही त्यांची शिकवण मानली जाते, आणि याच वाक्यावरून बॉबी मॅकफेरिनने १९८८ मध्ये ग्रॅमी-विजेते गाणे तयार केले.