छत्रपती संभाजीराजे जयंती
छत्रपती संभाजी महाराज जयंती दरवर्षी १४ मे रोजी साजरी होते — मराठा साम्राज्याचे दुसरे छत्रपती, छत्रपती शिवाजी महाराजांचे थोरले पुत्र, यांचा जन्मदिवस. यंदा (२०२६) १४ मे गुरुवारी येतो.
या वर्षीच्या तारखा (२०२६)
संभाजी महाराजांचा जन्म १४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर (सध्याचा पुणे जिल्हा) झाला. वडील छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या निधनानंतर त्यांनी १६८१ ते १६८९ या काळात मराठा साम्राज्याची धुरा सांभाळली.
इतिहास व महत्त्व
संभाजी महाराजांचा जन्म छत्रपती शिवाजी महाराज व सईबाई यांच्या पोटी झाला. सईबाईंचे निधन ते दोन वर्षांचे असतानाच झाले, त्यामुळे त्यांचे पालनपोषण आजी जिजाबाईंनी केले. वडिलांच्या निधनानंतर संभाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्याची धुरा सांभाळली आणि १६८९ पर्यंत राज्यकारभार केला. त्यांच्या शौर्य व साम्राज्य-रक्षणासाठीच्या संघर्षाचे स्मरण त्यांच्या जयंतीनिमित्त महाराष्ट्रात केले जाते.
हा लेख संभाजी महाराजांच्या ऐतिहासिक जीवनकार्य व जयंती-परंपरेवर केंद्रित आहे.
सार्वजनिक सुट्टीचा दर्जा
संभाजी महाराज जयंतीला महाराष्ट्रात सार्वजनिक (गॅझेटेड) सुट्टी नाही — छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती किंवा महाराष्ट्र दिनासारखी शासकीय सुट्टी या तारखेला दिली जात नाही. ही एक व्यापकपणे पाळली जाणारी सांस्कृतिक व स्मृति-तारीख आहे.
कसा साजरा केला जातो
महाराष्ट्रभर मिरवणुका, व्याख्याने व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात; लोक संभाजी महाराजांच्या प्रतिमांना व पुतळ्यांना पुष्पहार अर्पण करतात. त्यांच्या जीवनचरित्रावर व शौर्यावर कार्यक्रम होतात, विशेषतः मराठी समाजात. पुणे जिल्हा (पुरंदर किल्ला — जन्मस्थान) व कोकण/मराठा-इतिहासाशी निगडित भागांत या जयंतीचे सांस्कृतिक महत्त्व विशेष असल्याचे सर्वसाधारण निरीक्षण आहे.
लक्षात ठेवा
- संभाजी महाराज जयंतीला महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुट्टी नाही — छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती किंवा महाराष्ट्र दिनासारखी शासकीय सुट्टी नाही, हे लक्षात असू द्यावे.
- या तारखेला (१४ मे) दिनदर्शिकेत प्रदोष हा दुसरा सणही ठळकपणे दिसू शकतो — तारीख स्वतः मात्र निश्चित व अचूक आहे, दरवर्षी १४ मेलाच येते, पंचांग-तिथीवर अवलंबून नाही.
- स्थानिक कार्यक्रमांची नेमकी वेळ व ठिकाण संबंधित संस्था/मंडळाकडून आधी तपासून घ्यावी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- छत्रपती संभाजी महाराज जयंती कधी असते?
- दरवर्षी १४ मे रोजी — ही निश्चित ग्रेगोरियन तारीख आहे, पंचांग-तिथीवर बदलत नाही.
- संभाजी महाराजांचा जन्म कुठे झाला?
- पुरंदर किल्ल्यावर (सध्याचा पुणे जिल्हा), १४ मे १६५७ रोजी — छत्रपती शिवाजी महाराज व सईबाई यांचे पुत्र म्हणून.
- संभाजी महाराज जयंतीला महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुट्टी असते का?
- नाही — ही एक व्यापकपणे पाळली जाणारी सांस्कृतिक व स्मृति-तारीख आहे, पण गॅझेटेड सार्वजनिक सुट्टी नाही.
- संभाजी महाराज जयंती कशी साजरी करतात?
- मिरवणुका, व्याख्याने व सांस्कृतिक कार्यक्रमांद्वारे — विशेषतः मराठी समाजात; त्यांच्या प्रतिमांना व पुतळ्यांना पुष्पहार अर्पण केला जातो.
