दशावताराची आरती — आरती सप्रेम
दशावताराची आरती (आरती सप्रेम जय जय विठ्ठल परब्रह्म) ही विष्णूच्या दहा अवतारांचे एकत्रित वर्णन करणारी, नित्य-आरती-संग्रहातील एक सर्वपरिचित आरती आहे.
मंत्र / आरती
रचयिता: पारंपरिक — रचयित्याचे नाव निश्चित उपलब्ध नाही.
केव्हा म्हणावी: नित्य-आरती-क्रमात विठ्ठलाच्या आरतीनंतर व घालीन लोटांगणाआधी.
आरती सप्रेम जय जय विठ्ठल परब्रह्म ।भक्तसंकटी नानास्वरूपीं स्थापिसी स्वधर्म ॥ धृ ॥अंबऋषी कारणे गर्भवास सोशीसी ।वेद नेले चोरुनि ब्रह्मा आणुनिया देसी ।मत्स्यरुपीं नारायण सप्तहि सागर धुंडीसी ।हस्त तुझा लागतां शंखासुरा वर देसी ॥१॥रसा तळाशी जातां पृथ्वी पाठीवर घेसी ।परोपकारासाठी देवा कांसव झालासी ।दाढें धरुनी पृथ्वी नेता वराह रुप होसी ।प्रल्हादा कारणे स्तंभी नरहरि गुरगुरसी ॥२॥पांचवे अवतारी बळिच्या द्वाराला जासी ।भिक्षे स्थळ मागुनी बळिला पाताळी नेसी ।सर्व समर्पण केले म्हणउनि प्रसन्न त्या होसी ।वामनरूप धरूनी बळिच्याद्वारी तिष्ठसी ॥३॥सहस्त्रार्जुन मातला जमंदग्नीचा वध केला ।कष्टी ते रेणुका म्हणुनी सहस्रार्जुन वधिला ।नि:क्षत्री पृथ्वी दान दिधली विप्राला ।सहावा अवतार परशुराम प्रगटला ॥४॥मातला रावण सर्वा उपद्रव केला ।तेहतिस कोटी देव बंदी हरलें सीतेला ।पितृवचना लागीं रामें वनवास केला ।मिळोनी वानर सेना राजाराम प्रगटला ॥५॥देवकी वसुदेव बंदी मोचन त्वां केलें ।नंदाघरि जाऊन निजसुख गोकुळा दिधले ।गोरसचोरी करिता नवलक्ष गोपाळ मिळविले ।गोपिकांचे प्रेम देखुनि श्रीकृष्ण भुलले ॥६॥बौद्ध कलंकी कलियुगी झाला अधर्म हा अवघा ।सोडूनी दिधला धर्म म्हणुनी ना दिससी देवा ।म्लेंच्छमर्दन करिसी म्हणुनी कलंकी केशवा ।बहिरवि जान्हवि द्यावी निजसुखाआनंद सेवा ॥७॥
अर्थ (थोडक्यात): हे विठ्ठला (परब्रह्मा), तू भक्तांच्या संकटी नाना रूपे घेऊन धर्माची स्थापना करतोस — मत्स्य, कूर्म, वराह, नरहरि, वामन, परशुराम, राम, कृष्ण व बुद्ध/कलंकी या रूपांत तू वेळोवेळी अवतरलास, प्रत्येक वेळी अधर्माचा नाश करून धर्म-रक्षण केलेस.
शब्द व चाल घराघरांत/संप्रदायानुसार किंचित बदलू शकते. हा पाठ पारंपरिक मानला जातो — रचयित्याचे नाव अद्याप निश्चित सापडलेले नाही.