फादर्स डे (वडिलांचा दिवस)
फादर्स डे (Father's Day) हा वडिलांचा सन्मान करणारा निधर्मी व आधुनिक-मूळ सामाजिक दिवस आहे. दरवर्षी जून महिन्याच्या तिसऱ्या रविवारी साजरा होतो; 2026 मध्ये ती तारीख रविवार, २१ जून आहे. भारतात हा सार्वजनिक सुट्टीचा दिवस नाही आणि मूळची भारतीय परंपराही नाही — पाश्चात्य प्रभावातून आलेला, प्रामुख्याने शहरी भागांत साजरा होणारा दिवस आहे.
या वर्षीच्या तारखा (२०२६)
मदर्स डे प्रमाणेच, फादर्स डे साठीही कोणतीही तिथी, नक्षत्र किंवा मुहूर्त पाहावा लागत नाही — ही तारीख पूर्णतः Gregorian calendar वरून ठरते.
महत्त्व (उगम व स्वरूप)
फादर्स डे ची प्रेरणा थेट मदर्स डे मधून आली. सोनोरा स्मार्ट डॉड यांचे वडील विल्यम स्मार्ट यांनी पत्नीच्या निधनानंतर एकट्याने सहा मुलांना वाढवले होते. एका मदर्स डे च्या चर्च-सभेला उपस्थित राहिल्यानंतर सोनोरा यांना वडिलांसाठीही असाच सन्मानाचा दिवस असावा असे वाटले, आणि त्यांनी १९०९-१० साली Spokane, Washington येथे स्थानिक पातळीवर हा दिवस सुरू केला. मात्र अमेरिकेत याला अधिकृत राष्ट्रीय सुट्टीचा दर्जा मिळण्यास बराच काळ लागला — १९७२ साली राष्ट्राध्यक्ष रिचर्ड निक्सन यांनी कायद्याने अधिकृत मान्यता दिली.
जूनचा तिसरा रविवार हा नियम जगभरातील बहुसंख्य देशांनी (कॅनडा, ब्रिटन, फ्रान्ससह) स्वीकारला — भारतातही हाच दिवस पाळला जातो. व्यापारी घटकांनीही या दिवसाच्या प्रसारात भूमिका बजावली — उदाहरणार्थ फ्रान्समध्ये १९४९ साली Flaminaire या लायटर-उत्पादक कंपनीने व्यावसायिक कारणांसाठी ही संकल्पना रुजवली.
भारतात साजरा कसा होतो
भारतात फादर्स डे ही मूळची परंपरा नाही — पाश्चात्य प्रभावातून स्वीकारलेली आहे, आणि जूनच्या तिसऱ्या रविवारीच पाळली जाते. साजरीकरण प्रामुख्याने मोठ्या शहरांपुरते मर्यादित आहे — भेटवस्तू, शुभेच्छापत्रे, कौटुंबिक जेवण व सोशल मीडिया शुभेच्छांच्या स्वरूपात. मदर्स डे प्रमाणेच, हा एक सार्वजनिक सुट्टी नसलेला, पूर्णपणे कौटुंबिक निरीक्षणाचा दिवस आहे.
भारतात हा दिवस किती व्यापक प्रमाणात साजरा होतो, याबद्दल तपशीलवार स्वतंत्र सरकारी/शैक्षणिक आकडेवारी उपलब्ध नाही — वरील वर्णन मुख्यतः एकाच स्रोतावर आधारित आहे.
सार्वजनिक सुट्टी दर्जा
फादर्स डे भारतात — केंद्र सरकार किंवा महाराष्ट्र राज्य, कोणत्याही स्तरावर — राजपत्रित किंवा सार्वजनिक सुट्टी नाही. शाळा व कार्यालये या दिवशी नेहमीप्रमाणे सुरू राहतात.
लक्षात ठेवा
- तारीख दरवर्षी बदलते (जूनचा तिसरा रविवार) — मागील किंवा पुढील वर्षीची तारीख गृहीत धरू नये.
- हा हिंदू पंचांगाशी संबंधित सण नाही — तिथी, नक्षत्र किंवा मुहूर्त यांचा यात संबंध नाही.
- 2026 मध्ये फादर्स डे व जून संपात (वर्षातील सर्वांत मोठा दिवस) एकाच तारखेला — २१ जूनला — येतात; हा निव्वळ खगोलशास्त्रीय योगायोग आहे, दोघांत कारण-संबंध नाही.
- सुट्टी नसल्याने शाळा/कार्यालयीन वेळापत्रकावर कोणताही परिणाम होत नाही.
- मदर्स डे हा आईंसाठीचा असाच एक दिवस आहे — मे महिन्याच्या दुसऱ्या रविवारी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- फादर्स डे 2026 मध्ये कधी आहे?
- रविवार, २१ जून 2026 (जूनचा तिसरा रविवार).
- फादर्स डे नेहमी तिसऱ्या रविवारीच का असतो?
- १९७२ साली अमेरिकेत अधिकृत मान्यता देताना हाच नियम ठरवला गेला आणि तो जगभर स्वीकारला गेला.
- फादर्स डे ची सुरुवात कोणी केली?
- अमेरिकेतील सोनोरा स्मार्ट डॉड यांनी, आपल्या वडिलांच्या सन्मानार्थ, १९०९-१० साली.
- फादर्स डे ला भारतात सार्वजनिक सुट्टी असते का?
- नाही — शाळा व कार्यालये या दिवशी नेहमीप्रमाणे सुरू राहतात.
- फादर्स डे आणि मदर्स डे यांची सुरुवात सारखीच आहे का?
- कल्पना सारखीच (कुटुंबातील पालकाचा सन्मान) असली, तरी दोन्ही स्वतंत्रपणे सुरू झाले — मदर्स डे १९०८ साली, फादर्स डे १९०९-१० साली; फादर्स डे ला मात्र अधिकृत मान्यता खूप उशिरा, १९७२ साली मिळाली.
- फादर्स डे भारतात कसा साजरा केला जातो?
- प्रामुख्याने मोठ्या शहरांत — भेटवस्तू, शुभेच्छापत्रे, कौटुंबिक जेवण व सोशल मीडिया शुभेच्छांद्वारे.