मदर्स डे
मदर्स डे (Mother's Day) हा आईंचा सन्मान करणारा निधर्मी व आधुनिक-मूळ सामाजिक दिवस आहे — यामागे कोणतीही पौराणिक कथा किंवा धार्मिक परंपरा नाही. दरवर्षी मे महिन्याच्या दुसऱ्या रविवारी हा दिवस साजरा होतो; 2026 मध्ये ती तारीख रविवार, १० मे आहे. भारतात हा सार्वजनिक सुट्टीचा दिवस नाही — मुख्यतः शहरी कुटुंबांत कौटुंबिक स्वरूपात साजरा होतो.
या वर्षीच्या तारखा (२०२६)
मदर्स डे साजरा करण्यासाठी कोणतीही तिथी, नक्षत्र किंवा मुहूर्त पाहावा लागत नाही — हा दिवस पूर्णतः Gregorian calendar वरून ठरतो. जगभरातील अनेक देशांत वेगवेगळ्या तारखांना हा दिवस पाळला जातो; भारत अमेरिकेतील "मे महिन्याचा दुसरा रविवार" ही पद्धत अनुसरतो.
महत्त्व (उगम व स्वरूप)
आधुनिक मदर्स डे ची सुरुवात पूर्णपणे वैयक्तिक व निधर्मी आहे. अमेरिकेतील अॅना जार्विस यांनी आपल्या आईच्या निधनानंतर तिच्या स्मरणार्थ १९०८ साली Andrews Methodist Episcopal Church (Grafton, West Virginia) येथे एक स्मृतिसभा आयोजित केली. १९१४ साली अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष वूड्रो विल्सन यांनी मे महिन्याच्या दुसऱ्या रविवारी हा दिवस अधिकृत राष्ट्रीय सुट्टी म्हणून घोषित केला, आणि तिथून तो जगभर पसरला.
एक उल्लेखनीय तपशील असा की, जार्विस स्वतः पुढे या दिवसाच्या वाढत्या व्यापारीकरणाच्या (फुले व शुभेच्छापत्रे विकणाऱ्या कंपन्यांच्या) विरोधात गेल्या — त्यांना हा दिवस वैयक्तिक कृतज्ञतेचा हवा होता, बाजारपेठेचा उत्सव नको होता. जगातील वेगवेगळ्या देशांनी वेगवेगळ्या तारखा स्वीकारल्या आहेत — उदाहरणार्थ अनेक अरब देशांत २१ मार्च, तर ब्रिटन/आयर्लंडमध्ये स्वतंत्र व जुनी "Mothering Sunday" परंपरा पाळली जाते. त्यामुळे मदर्स डे ही एकाच जागतिक तारखेची संकल्पना नाही.
भारतात साजरा कसा होतो
भारतात मदर्स डे साजरा करण्याची कोणतीही स्वतंत्र परंपरा नाही — हा पाश्चात्य पद्धतीनेच पाळला जातो, प्रामुख्याने मुंबई, दिल्ली, बंगळुरू, चेन्नई, हैदराबाद व पुण्यासारख्या शहरांत. मुले आईसोबत जेवायला जातात, फुले व भेटवस्तू देतात आणि सोशल मीडियावर शुभेच्छा शेअर करतात; हॉटेल व मॉल्समध्ये या दिवशी खास ऑफर्सही दिल्या जातात.
भारतात हा दिवस नेमक्या किती व्यापक प्रमाणात साजरा होतो, याबद्दल ठोस सरकारी किंवा शैक्षणिक आकडेवारी उपलब्ध नाही — वरील वर्णन सर्वसाधारण निरीक्षणांवर आधारित आहे, नेमकी टक्केवारी किंवा वाढीचा आकडा नाही.
सार्वजनिक सुट्टी दर्जा
मदर्स डे भारतात — केंद्र सरकार किंवा महाराष्ट्र राज्य, कोणत्याही स्तरावर — राजपत्रित किंवा सार्वजनिक सुट्टी नाही. शाळा, कार्यालये व व्यवसाय या दिवशी नेहमीप्रमाणे सुरू राहतात.
लक्षात ठेवा
- तारीख दरवर्षी बदलते (मे महिन्याचा दुसरा रविवार) — मागील किंवा पुढील वर्षीची तारीख गृहीत धरू नये.
- हा हिंदू पंचांगाशी संबंधित सण नाही — तिथी, नक्षत्र किंवा मुहूर्त यांचा यात काहीही संबंध नाही.
- नेपाळमधील "Mata Tirtha Aunshi" हा एक स्वतंत्र नेपाळी सण आहे, अमावस्येला साजरा होतो — त्याची या मदर्स डे शी गल्लत करू नये.
- सुट्टी नसल्याने या दिवशी शाळा/कार्यालयीन वेळापत्रकावर कोणताही परिणाम होत नाही.
- फादर्स डे हा वडिलांसाठीचा असाच एक दिवस आहे — जूनच्या तिसऱ्या रविवारी साजरा होतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- मदर्स डे 2026 मध्ये कधी आहे?
- रविवार, १० मे 2026 (मे महिन्याचा दुसरा रविवार).
- मदर्स डे नेहमी दुसऱ्या रविवारीच का असतो?
- १९१४ साली अमेरिकेत अधिकृत मान्यता देताना हाच नियम ठरवण्यात आला आणि तो पुढे जगभर स्वीकारला गेला.
- मदर्स डे ची सुरुवात कोणी केली?
- अमेरिकेतील अॅना जार्विस यांनी, आपल्या आईच्या स्मरणार्थ, १९०८ साली.
- मदर्स डे ला भारतात सार्वजनिक सुट्टी असते का?
- नाही — शाळा व कार्यालये या दिवशी नेहमीप्रमाणे सुरू राहतात.
- मदर्स डे भारतात कसा साजरा केला जातो?
- प्रामुख्याने शहरी भागांत — कौटुंबिक जेवण, भेटवस्तू, फुले व सोशल मीडिया शुभेच्छांद्वारे; कोणतीही सुट्टी किंवा धार्मिक विधी याच्याशी जोडलेली नाही.
- मदर्स डे आणि हिंदू परंपरेतील मातृदिन वेगळे आहेत का?
- होय — मदर्स डे हा पूर्णपणे आधुनिक, निधर्मी व अमेरिकन-मूळ दिवस आहे; तो भारतीय/हिंदू पंचांगातील कोणत्याही तिथी किंवा व्रताशी जोडलेला नाही.