मंत्रपुष्पांजली

मंत्रपुष्पांजली हा कोणत्याही देवतेच्या पूजेच्या शेवटी फुले अर्पण करताना म्हटला जाणारा पारंपरिक वैदिक मंत्र आहे — सार्वभौम ऐश्वर्य व दीर्घायुष्याची प्रार्थना करून गणपतीच्या बीजमंत्राने त्याचा समारोप होतो.

देवता: समारोप

मंत्र / आरती

रचयिता: वैदिक — पारंपरिक, सहस्रो वर्षे जुना मंत्र; कोणत्याही विशिष्ट व्यक्तीच्या नावाने रचयिता नोंदलेला नाही.

केव्हा म्हणावी: कोणत्याही देवतेच्या पूजेच्या अगदी शेवटी, फुले अर्पण करताना म्हटली जाणारी सार्वत्रिक समारोप-प्रार्थना — एका विशिष्ट देवतेशी बांधलेली नाही.

ॐ राजाधिराजाय प्रसह्य साहिने ।नमो वयं वैश्रवणाय कुर्महे ।स मे कामान् काम कामाय मह्यम् ।कामेश्वरो वैश्रवणो ददातु ।कुबेराय वैश्रवणाय । महाराजाय नमः ॥ॐ स्वस्ति । साम्राज्यं भौज्यं स्वाराज्यं वैराज्यंपारमेष्ठ्यं च राज्यं महाराज्यमाधिपत्यमयंसमंतपर्यायीस्यात् सार्वभौमः सार्वायुषआंतादापरार्धात् पृथिव्यै समुद्रपर्यंताया एकराळिति ।तदप्येष श्लोकोऽभिगीतो मरुतः परिवेष्टारोमरुत्तस्यावसन् गृहे । आविक्षितस्य कामप्रेर्विश्वेदेवाः सभासद इति ॥एकदंतायविद्महे वक्रतुंडाय धीमहि ।तन्नो दंतिः प्रचोदयात् ॥मंत्रपुष्पांजली समर्पयामि ॥

अर्थ (थोडक्यात): मंत्रपुष्पांजली हा वैदिक मंत्र पूजेच्या अगदी शेवटी देवतेला फुले अर्पण करताना म्हटला जातो — यात राजाधिराज कुबेर/वैश्रवणाकडून सर्वभौम साम्राज्य व दीर्घायुष्य मागितले जाते, आणि शेवटी गणपतीच्या बीजमंत्राने ("एकदंताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि...") समारोप होतो. या प्राचीन वैदिक गद्यखंडाचा शब्दशः अर्थ विद्वानांमध्येही चर्चेचा विषय आहे — येथे दिलेला अर्थ परंपरेने समजला जाणारा ढोबळ भावार्थ आहे, शब्दशः दावा नाही.

शब्द व चाल घराघरांत/संप्रदायानुसार किंचित बदलू शकते — हा पाठ पारंपरिक आरती संग्रह पुस्तिकेनुसार आहे. काही प्राचीन वैदिक ओळींचा तंतोतंत अर्थ विद्वानांमध्येही चर्चेचा विषय आहे.