परमहंस योगानंद कोण होते?

ते एक भारतीय संत-योगी होते ज्यांनी "Autobiography of a Yogi" लिहिले आणि पाश्चात्य जगात क्रिया योग साधना पोहोचवली; Self-Realization Fellowship चे संस्थापक.

Paramahansa Yogananda यांनी कोणते पुस्तक लिहिले?

"Autobiography of a Yogi" (१९४६), जे योग-अध्यात्म विषयावरील सर्वाधिक वाचल्या गेलेल्या पुस्तकांपैकी एक आहे.

Self-Realization Fellowship ची स्थापना कधी झाली?

१९२० मध्ये बॉस्टन (अमेरिका) येथे; भारतातील समांतर संस्था Yogoda Satsanga Society of India ला १९३५-३६ च्या भेटीत कायमस्वरूपी आधार मिळाला.

योगानंदांचे गुरु कोण होते?

श्री युक्तेश्वर गिरी हे त्यांचे प्रत्यक्ष गुरु; गुरु-परंपरेत लाहिरी महाशय व महावतार बाबाजी याही आधीच्या पिढ्या मानल्या जातात.

योगानंदांचा महाराष्ट्राशी काही संबंध होता का?

ठोस, विशिष्ट संबंध सापडत नाही — त्यांचे जहाज १९३५ मध्ये मुंबई बंदरात थांबले होते, पण तो केवळ प्रवासाचा प्रवेशबिंदू होता; त्याच पौष महिन्यात स्वामी विवेकानंद जयंती (तिथी) या पानावर महाराष्ट्राशी अधिक ठोस संबंध सापडतो.

परमहंस श्री योगानंद जन्मदिन

परमहंस श्री योगानंद (मूळ नाव मुकुंद लाल घोष) यांचा जन्म ५ जानेवारी १८९३ रोजी गोरखपूर येथे झाला. ते "Autobiography of a Yogi" या जगप्रसिद्ध आत्मचरित्राचे लेखक आणि Self-Realization Fellowship (अमेरिका, स्थापना १९२०) व Yogoda Satsanga Society of India या संस्थांचे संस्थापक होते. पाश्चात्य जगात क्रिया योग साधना पोहोचवणाऱ्या आद्य गुरूंपैकी एक मानले जाणारे योगानंद यांचा हा जन्मदिन दरवर्षी त्याच तारखेला — ५ जानेवारीला — येतो.

या वर्षीच्या तारखा (२०२६)

जन्मदिन (Gregorian-निश्चित)सोमवार, ५ जानेवारी २०२६

हा जन्मदिन पंचांगातील तिथीवर अवलंबून नाही; तो दरवर्षी ५ जानेवारीलाच साजरा होतो. योगानंद यांचा पुण्यदिन (७ मार्च, त्यांचा निधन-दिवस) याहून वेगळा असून तो स्वतंत्रपणे साजरा केला जातो — दोन्ही दिवसांत गल्लत करू नये.

महत्त्व

परमहंस योगानंद यांचे महत्त्व प्रामुख्याने भारतीय अध्यात्मिक परंपरा — विशेषतः क्रिया योग — पाश्चात्य जगात पोहोचवण्याच्या कार्यात आहे. त्यांची गुरु-परंपरा महावतार बाबाजी → लाहिरी महाशय → श्री युक्तेश्वर गिरी → योगानंद अशी सांगितली जाते. १९२० मध्ये बॉस्टन येथील एका आंतरराष्ट्रीय धार्मिक परिषदेत सहभागी होण्यासाठी अमेरिकेत गेल्यानंतर त्यांनी तेथेच Self-Realization Fellowship (SRF) ची स्थापना केली, तर १९३५-३६ च्या भारत भेटीत Yogoda Satsanga Society of India (YSS) ला कायमस्वरूपी आधार दिला — मुख्यालय दक्षिणेश्वर व रांची आश्रम, दोन्ही पश्चिम बंगालमध्ये. "Autobiography of a Yogi" या पुस्तकाने लाखो प्रती विकून योग-ध्यान विषयावरील सर्वाधिक प्रभावी इंग्रजी पुस्तकांपैकी एक असे स्थान मिळवले आहे.

जीवनचरित्र

योगानंद यांचे जन्म ५ जानेवारी १८९३ रोजी गोरखपूर येथे बंगाली कुटुंबात झाला — मूळ नाव मुकुंद लाल घोष. १९१० मध्ये त्यांची गुरु श्री युक्तेश्वर गिरी यांच्याशी भेट झाली; याच गुरूंनी १९३५ च्या भारत भेटीदरम्यान त्यांना "परमहंस" ही पदवी दिली असे सांगितले जाते. १९२० मध्ये बॉस्टन येथे गेल्यानंतर तेथेच त्यांनी Self-Realization Fellowship ची स्थापना केली. १९४६ मध्ये "Autobiography of a Yogi" प्रकाशित झाले, ज्याने लाखो वाचकांना योग-ध्यानाकडे वळवले असे मानले जाते.

त्यांचे निधन ७ मार्च १९५२ रोजी लॉस एंजल्स येथे झाले. वैद्यकीय नोंदीनुसार हे हृदयविकाराच्या झटक्याने झाले; तर त्यांच्या शिष्यांच्या श्रद्धेनुसार ही जाणीवपूर्वक स्वीकारलेली "महासमाधी" होती. हा दुसरा दावा शिष्यांची श्रद्धा म्हणून समजावा, वैद्यकीय वस्तुस्थिती म्हणून नव्हे.

कोणी करावे

हा जन्मदिन प्रामुख्याने Self-Realization Fellowship व Yogoda Satsanga Society of India यांचे अनुयायी, क्रिया योग साधक आणि योगानंद यांच्या शिकवणीचे वाचक-अभ्यासक विशेष स्मरण म्हणून पाळतात. हा कोणत्याही विशिष्ट पूजाविधी किंवा व्रताचा भाग नाही.

कसे साजरे करतात

SRF व YSS केंद्रांवर या दिवशी सामान्यतः ध्यान सत्रे, त्यांच्या लिखाणाचे वाचन व स्मरण-कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विशिष्ट कर्मकांड किंवा पूजाविधी अस्तित्वात नाही — ही एक आधुनिक संस्थात्मक स्मृतिदिन परंपरा आहे, व्रतकथेवर आधारित सण नाही.

महाराष्ट्राशी नाते

योगानंद यांची भौगोलिक ओळख प्रामुख्याने बंगाल (गोरखपूर जन्म, कोलकाता-श्रीरामपूर गुरु-परंपरा) आणि नंतर अमेरिका (लॉस एंजल्स मुख्यालय) याच्याशी जोडलेली आहे. १९३५ मध्ये भारत भेटीवर परतताना त्यांचे जहाज मुंबई बंदरात नांगरले होते, पण हा केवळ प्रवासाचा प्रवेशबिंदू होता — तेथून ते लगेच गांधीजींना भेटण्यासाठी व नंतर कोलकात्याकडे रवाना झाले. महाराष्ट्राशी ठोस, विशिष्ट नाते सापडत नाही — हे प्रामाणिकपणे नमूद करणे योग्य ठरते.

लक्षात ठेवा

ही तारीख निश्चित ग्रेगोरियन आहे — दरवर्षी ५ जानेवारीलाच येते, तिथी-आधारित सणांप्रमाणे बदलत नाही.
हा जन्मदिन (५ जानेवारी) योगानंद यांच्या पुण्यदिनाशी (७ मार्च, निधन-दिवस) गल्लत करू नये — दोन्ही स्वतंत्र दिवस आहेत.
SRF (अमेरिका-आधारित) व YSS (भारत-आधारित) या दोन संलग्न पण स्वतंत्र संस्था आहेत.
"महासमाधी" सारखे दावे शिष्यांची श्रद्धा म्हणून समजावेत, निर्विवाद सत्य म्हणून नव्हे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

परमहंस योगानंद कोण होते?: ते एक भारतीय संत-योगी होते ज्यांनी "Autobiography of a Yogi" लिहिले आणि पाश्चात्य जगात क्रिया योग साधना पोहोचवली; Self-Realization Fellowship चे संस्थापक.
Paramahansa Yogananda यांनी कोणते पुस्तक लिहिले?: "Autobiography of a Yogi" (१९४६), जे योग-अध्यात्म विषयावरील सर्वाधिक वाचल्या गेलेल्या पुस्तकांपैकी एक आहे.
Self-Realization Fellowship ची स्थापना कधी झाली?: १९२० मध्ये बॉस्टन (अमेरिका) येथे; भारतातील समांतर संस्था Yogoda Satsanga Society of India ला १९३५-३६ च्या भेटीत कायमस्वरूपी आधार मिळाला.
योगानंदांचे गुरु कोण होते?: श्री युक्तेश्वर गिरी हे त्यांचे प्रत्यक्ष गुरु; गुरु-परंपरेत लाहिरी महाशय व महावतार बाबाजी याही आधीच्या पिढ्या मानल्या जातात.
योगानंदांचा महाराष्ट्राशी काही संबंध होता का?: ठोस, विशिष्ट संबंध सापडत नाही — त्यांचे जहाज १९३५ मध्ये मुंबई बंदरात थांबले होते, पण तो केवळ प्रवासाचा प्रवेशबिंदू होता; त्याच पौष महिन्यात स्वामी विवेकानंद जयंती (तिथी) या पानावर महाराष्ट्राशी अधिक ठोस संबंध सापडतो.