जागतिक कर्णबधिर दिन
जागतिक कर्णबधिर दिन (International Day of the Deaf) ही स्थिर तारखेचा दिवस नाही — तो दरवर्षी सप्टेंबरच्या शेवटच्या रविवारी साजरा होतो, आणि तो World Federation of the Deaf (WFD) आयोजित करत असलेल्या 'International Week of the Deaf' (सप्टेंबरचा शेवटचा पूर्ण आठवडा, सोमवार ते रविवार) या सप्ताहाचा समारोप-दिन असतो. २०२६ सालासाठी ही तारीख २७ सप्टेंबर (रविवार) येते — सप्टेंबर २०२६ मध्ये रविवार ६, १३, २०, २७ या तारखांना येतात, त्यामुळे शेवटचा रविवार २७ आहे.
या वर्षीच्या तारखा (२०२६)
- रविवार; सप्टेंबरचा शेवटचा रविवार — २०२६ साठी नियमानुसार योग्य तारीखरविवार, २७ सप्टेंबर २०२६
- सोमवार; काही दिनदर्शिका-सूचीत या तारखेला नोंद आढळते, पण शेवटचा रविवार २७ सप्टेंबर आहेसोमवार, २८ सप्टेंबर २०२६
काही दिनदर्शिका-सूचीत या दिवसासाठी २८ सप्टेंबर ही तारीख नोंदलेली दिसू शकते — नेमकी तारीख दरवर्षी बदलणारी (नियम-आधारित) असल्याने, प्रकाशित होणाऱ्या यादीत कधीकधी फरक दिसू शकतो; त्या वर्षीची निश्चित तारीख "सप्टेंबरचा शेवटचा रविवार" हा नियम लावूनच ठरवावी.
महत्त्व
जागतिक कर्णबधिर दिन व International Week of the Deaf हे कर्णबधिर व्यक्तींचे मानवी हक्क, सांकेतिक भाषांना अधिकृत भाषिक दर्जा मिळावा, शिक्षण व माहिती-तंत्रज्ञानात समान प्रवेश मिळावा आणि समाजात कर्णबधिर समुदायाबद्दल जागरूकता वाढावी या उद्देशाने साजरे केले जातात. WFD च्या १३३ राष्ट्रीय सदस्य-संघटना (भारतासह अनेक देशांतील) या सप्ताहात मोर्चे, चर्चासत्रे, मोहिमा व सभा आयोजित करतात.
इतिहास व पार्श्वभूमी
World Federation of the Deaf (WFD) नुसार, International Week of the Deaf ची सुरुवात १९५८ मध्ये रोम, इटली येथे झाली — हा सप्ताह WFD च्या १९५१ मधील पहिल्या जागतिक काँग्रेसच्या स्मरणार्थ दरवर्षी सप्टेंबर महिन्यात साजरा केला जातो.
WFD व इतर राष्ट्रीय कर्णबधिर संघटनांनुसार, International Week of the Deaf दरवर्षी सप्टेंबरच्या शेवटच्या पूर्ण आठवड्यात (सोमवार ते रविवार) साजरा होतो, आणि त्या आठवड्याचा शेवटचा दिवस (रविवार) 'जागतिक कर्णबधिर दिन' म्हणून साजरा होतो. यामुळे दरवर्षी नेमकी ग्रेगोरियन तारीख बदलते — ही एक जाणीवपूर्वक ठरवलेली नियम-आधारित रचना आहे, स्थिर तारीख नाही.
संबंधित पण वेगळा दिवस — आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन: संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आमसभेने २०१७ च्या ठरावाद्वारे २३ सप्टेंबर हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन' (International Day of Sign Languages) म्हणून घोषित केला — याचे पहिले पालन २०१८ मध्ये झाले. ही तारीख स्थिर असते (नेहमी २३ सप्टेंबर) आणि हा दिवस International Week of the Deaf चाच एक भाग म्हणून साजरा केला जातो — पण 'जागतिक कर्णबधिर दिन' (शेवटचा रविवार, अ-स्थिर) पेक्षा तो वेगळा आहे. दोन्ही एकाच सप्ताहात येऊ शकतात किंवा वेगवेगळ्या तारखांना — गल्लत टाळावी.
राष्ट्रीय सुट्टी दर्जा
जागतिक कर्णबधिर दिन ही भारतात किंवा जागतिक पातळीवर सार्वजनिक सुट्टी नाही — हा एक जागरूकता व हक्क-आधारित निरीक्षण-दिवस/सप्ताह आहे. शासकीय कार्यालये, शाळा व बँका नेहमीप्रमाणे सुरू असतात.
कसे साजरे करतात
जगभरातील कर्णबधिर संघटना (भारतातील राज्य/राष्ट्रीय कर्णबधिर संघटनांसह) या सप्ताहात मोर्चे, चर्चासत्रे, सांकेतिक-भाषा कार्यशाळा, सांस्कृतिक कार्यक्रम व जागरूकता-मोहिमा आयोजित करतात — WFD दरवर्षी एक विशिष्ट संकल्पना सुचवते, जिच्याभोवती राष्ट्रीय संघटना स्थानिक उपक्रम आखतात. महाराष्ट्रातील मूकबधिर विद्यालये व संघटनाही या सप्ताहात स्थानिक कार्यक्रम आयोजित करत असतात.
लक्षात ठेवा
- ही तारीख दरवर्षी बदलते (सप्टेंबरचा शेवटचा रविवार) — कोणतीही एक तारीख कायमस्वरूपी गृहीत धरू नये, दरवर्षी नव्याने पडताळावी.
- काही ठिकाणी २०२६ साठी २८ सप्टेंबर ही तारीख नोंदलेली आढळते, पण "सप्टेंबरचा शेवटचा रविवार" हा नियम लावता २०२६ साठी नियमानुसार योग्य तारीख २७ सप्टेंबर आहे.
- आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन (२३ सप्टेंबर, स्थिर) व जागतिक कर्णबधिर दिन (शेवटचा रविवार, अ-स्थिर) यांची गल्लत करू नये — दोन्ही वेगळे पण संबंधित.
- सार्वजनिक सुट्टी नाही.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- जागतिक कर्णबधिर दिन कधी साजरा केला जातो?
- दरवर्षी सप्टेंबरच्या शेवटच्या रविवारी — World Federation of the Deaf (WFD) आयोजित International Week of the Deaf (सप्टेंबरचा शेवटचा पूर्ण आठवडा) या सप्ताहाचा हा समारोप-दिन असतो.
- जागतिक कर्णबधिर दिन व आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन (२३ सप्टेंबर) यात फरक काय?
- आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन ही संयुक्त राष्ट्रसंघाने घोषित केलेली स्थिर तारीख (नेहमी २३ सप्टेंबर) आहे; जागतिक कर्णबधिर दिन ही सप्टेंबरच्या शेवटच्या रविवारची अ-स्थिर तारीख आहे — दोन्ही एकाच सप्ताहात येतात, पण वेगळे दिवस आहेत.
- International Week of the Deaf कोण आयोजित करते?
- World Federation of the Deaf (WFD) ही १३३ राष्ट्रीय कर्णबधिर संघटनांची जागतिक संस्था, संयुक्त राष्ट्रसंघासोबत मिळून हा सप्ताह आयोजित करते.
- जागतिक कर्णबधिर दिनी सार्वजनिक सुट्टी असते का?
- नाही — हा एक आंतरराष्ट्रीय जागरूकता व हक्क-आधारित निरीक्षण-दिवस आहे, गॅझेटेड सुट्टी नाही.
- २०२६ मध्ये जागतिक कर्णबधिर दिन नेमक्या कोणत्या तारखेला आहे?
- 'सप्टेंबरचा शेवटचा रविवार' या नियमाप्रमाणे २०२६ साठी योग्य तारीख २७ सप्टेंबर (रविवार) येते.