दत्ताची आरती — त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति दत्त

त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति दत्त ही दत्तात्रेयांची लोकप्रिय आरती आहे — एका जनार्दनी (संत एकनाथ) यांची रचना, गुरुवारच्या नित्य-उपासनेत व दत्त जयंतीसारख्या प्रसंगी मराठी घराघरांत म्हटली जाते.

देवता: दत्तात्रेय

दत्तात्रेय

मंत्र / आरती

रचयिता: एका जनार्दनी (संत एकनाथ, निर्वाण इ.स. १५९९) — पैठणचे संत, जनार्दन स्वामींचे शिष्य; एकनाथी भागवत व भावार्थ रामायणाचे रचयिते.

केव्हा म्हणावी: गुरुवारची नित्य आरती (विशेषतः दत्त-संप्रदायात), श्रावणी गुरुवार, मार्गशीर्ष गुरुवार, दत्त जयंती, आणि दत्त-मंदिरांतील दर्शनाच्या वेळी.

त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति दत्त हा जाणा ।त्रिगुणी अवतार त्रैलोक्य राणा ।नेती नेती शब्द न ये अनुमाना ।सुरवर मुनिजन योगी समाधी न ये ध्याना ॥१॥जय देव जय देव जय श्रीगुरुदत्ता ।आरती ओवाळितां हरली भवचिंता ॥ धृ ॥सबाह्य अभ्यंतरीं तू एक दत्त ।अभाग्यासी कैची कळेल हि मात ।पराही परतली तेथें कैंचा हेत ।जन्ममरणाचाही पुरलासे अंत ॥२॥दत्त येऊनिया ऊभा ठाकला ।सद्भावें साष्टांग प्रणिपात केला ।प्रसन्न होऊनि आशीर्वाद दिधला ।जन्ममरणाचा फेरा चुकवीला ॥३॥दत्त दत्त ऐसें लागलें ध्यान ।हरपलें मन झालें उन्मन ।मी तू पणाची झाली बोळवण ।एका जनार्दनी श्रीदत्तध्यान ॥४॥

अर्थ (थोडक्यात): हा दत्त त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति व त्रैलोक्याचा अधिपती आहे — शब्दांनीही वर्णिता न येणारा, योगीजनांच्या समाधीतही न दिसणारा; त्याची आरती ओवाळताच संसाराची चिंता दूर होते. तो आतून-बाहेरून एकच दत्त आहे; भक्ताच्या साष्टांग नमनाने प्रसन्न होऊन आशीर्वाद देतो व जन्ममरणाचा फेरा चुकवतो — सतत त्याचे ध्यान लागता मन हरपते आणि मी-तूपणाचा भेद मिटतो.

शब्द व चाल घराघरांत/संप्रदायानुसार किंचित बदलू शकते — हा पाठ पारंपरिक आरती संग्रह पुस्तिकेनुसार आहे.