अश्विनशुद्धपक्षीं अंबा ही नवरात्रीच्या दहा दिवसांचे वर्णन करणारी देवीची आरती आहे — समर्थ रामदास स्वामी यांची रचना, घटस्थापनेपासून विजयादशमीपर्यंत रोज म्हटली जाते.
देवता: देवी
मंत्र / आरती
रचयिता: समर्थ रामदास स्वामी (इ.स. १६०८–१६८२) — शिवाजी महाराजांचे समकालीन, मनाचे श्लोक व दासबोधाचे रचयिता; शेवटच्या कडव्यात स्वतः "विप्र रामदासा" असा उल्लेख करतात.
केव्हा म्हणावी: नवरात्रीच्या नऊ रात्री रोज संध्याकाळच्या आरतीत, घटस्थापनेपासून विजयादशमी/सीमोल्लंघनापर्यंत.
अश्विनशुद्धपक्षीं अंबा बैसली सिंहासनी हो ।प्रतिपदेपासून घटस्थापना ती करुनी हो ।मूलमंत्रजप करुनी भोंवते रक्षक ठेवुनी हो ।ब्रह्मा विष्णु रुद्र आईचें पूजन करिती हो ॥१॥उदो बोला उदो अंबाबाई माउलीचा हो ।उदोकारें गर्जती काय महिमा वर्णूं तिचा हो ॥ धृ ॥द्वितीयेचे दिवशीं मिळती चौसष्ट योगिनी हो ।सकळांमध्ये श्रेष्ठ परशुरामाची जननी हो ।कस्तूरी मळवट भांगीं शेंदूर भरुनी हो ।उदोकारें गर्जती सकल चामुंडा मिळुनी हो ॥ उदो ॥२॥तृतीयेचे दिवशीं अंबे शृंगार मांडिला हो ।मळवट पातळ चोळी कंठीं हार मुक्ताफळें हो ।कंठींची पदकें कांसे पीतांबर पिवळा हो ।अष्टभुजा मिरविती अंबे सुंदर दिसे लीला हो ॥ उदो ॥३॥चतुर्थीचे दिवशीं विश्वव्यापक जननी हो ।उपासकां पाहसी अंबे प्रसन्न अंतःकरणीं हो ।पूर्णकृपे पाहसी जगन्मातें मनमोहिनो हो ।भक्तींच्या माउली सुर ते येती लोटांगणीं हो ॥ उदो ॥४॥पंचमीचे दिवशीं व्रत तें उपांगललिता हो ।अर्घ्यपाद्यपूजनें तुजला भवानी स्तविती हो ।रात्रीचे समयीं करिती जागरण हरिकथा हो ।आनंदे प्रेम तें आलें सद्भावें क्रीडतां हो ॥ उदो ॥५॥षष्ठीचे दिवशीं भक्तां आनंद वर्तला हो ।घेउनि दिवट्या हस्तीं हर्षे गोंधळ घातला हो ।कवडी एक अर्पितां देसी हार मुक्ताफळां हो ।जोगवा मागतां प्रसन्न झाली भक्तकुळां हो ॥ उदो ॥६॥सप्तमीचे दिवशीं सप्तशृंगगडावरी हो ।तेथें तूं नांदसी भोंवती पुष्पें नानापरी हो ।जाईजुईशेवंती पूजा रेखियली बरवी हो ।भक्त संकटीं पडतां झेलुनि घेसी वचरेवरी हो ॥ उदो ॥७॥अष्टमीचे दिवशीं अष्टभुजा नारायणी हो ।सह्याद्रीपर्वतीं पाहिली उभी जगजननी हो ।मन माझें मोहिलें शरण आलों तुजलागुनी हो ।स्तनपान देउनी सुखी केलें अंतःकरणीं हो ॥ उदो ॥८॥नवमीचे दिवशीं नव दिवसांचे पारणें हो ।सप्तशतीजप होमहवनें सद्भक्ती करुनी हो ।षड्रस अन्नें नैवेद्यासी अर्पियेलीं भोजनीं हो ।आचार्य ब्राह्मणां तृप्त केलें त्वां कृपेंकरुनी हो ॥ उदो ॥९॥दशमीचे दिवशीं अंबा निजे सीमोल्लंघनीं हो ।सिंहारुढ दारुण शस्त्रें अंबे त्वां घेउनी हो ।शुंभनिशुंभादिक राक्षसां किती मारिसी रणीं हो ।विप्र रामदासा आश्रय दिधला तो चरणीं हो ॥ उदो ॥१०॥
अर्थ (थोडक्यात): अश्विन शुद्ध पक्षात अंबा सिंहासनावर विराजमान होते — प्रतिपदेपासून घटस्थापना व मूलमंत्र-जप करून रक्षक नेमले जातात; ब्रह्मा-विष्णु-रुद्रही तिचे पूजन करतात. द्वितीयेला चौसष्ट योगिनी व चामुंडा एकत्र येतात; तृतीयेला तिचा शृंगार मांडला जातो; चतुर्थीला ती विश्वव्यापक जगन्माता प्रसन्नचित्ताने भक्तांकडे पाहते; पंचमीला उपांगललिता व्रत व रात्री जागरण-हरिकथा होते; षष्ठीला गोंधळ व जोगवा मागून भक्तकुळे तृप्त होतात; सप्तमीला ती सप्तशृंगगडावर फुलांच्या पूजेने नटलेली नांदते; अष्टमीला सह्याद्रीवर अष्टभुजा नारायणी रूपात उभी असलेली जगज्जननी भक्ताला स्तनपानाने सुखावते; नवमीला सप्तशती-जप, होम-हवन व अन्नदानाने नऊ दिवसांचे व्रत पूर्ण होते; आणि दशमीला सीमोल्लंघन करून सिंहारूढ अंबा दारुण शस्त्रे धारण करून शुंभ-निशुंभादी राक्षसांचा संहार करते व रामदासाला चरणाश्रय देते.
शब्द व चाल घराघरांत/संप्रदायानुसार किंचित बदलू शकते — हा पाठ पारंपरिक आरती संग्रह पुस्तिकेनुसार आहे.
